Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ (1645-1669)
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Ύστερα από τις εκδόσεις του Ροδολίνου, της Ερωφίλης και των Ιντερμεδίων της, καθώς και του Ζήνωνος, η «Στιγμή» προσφέρει τώρα στους μελετητές και φίλους της Κρητικής Λογοτεχνίας και στο ευρύτερο κοινό άλλο ένα σημαντικό έργο, τον Κρητικό Πόλεμο του Ρεθεμνιώτη Μαρίνου Τζάνε Μπουνιαλή: Διήγησις διά στίχων του δεινού πολέμου του εν τη νήσω Κρήτης γενομένου. Έτσι αρχίζει ο διεξοδικός τίτλος της πρώτης βενετικής έκδοσης, του 1681.
Στο μακρότατο αλλά οργανικά διαρθρωμένο ποίημά του ο Τζάνες αφηγείται την απόβαση των Τούρκων στην Κρήτη, την κατάληψη των Χανίων και του Ρεθύμνου, και την περίφημη εικοσαετή πολιορκία του Χάνδακα-Κάστρου (του σημερινού Ηρακλείου) που έληξε, έπειτα από αιματηρές μάχες, με τη συνθηκολόγηση και παράδοση της πόλης και ολόκληρης της Κρήτης (εκτός των νησίδων Σούδας, Γραμβούσας, Σπιναλόγκας) στους Τούρκους, στα 1669. Ο ποιητής παρακολουθεί παράλληλα τις επιχειρήσεις στο εσωτερικό της Κρήτης, στα μικρά φρούρια και στα χωριά, καθώς και τη δράση του βενετικού στόλου στο δεύτερο πεδίο του πολέμου, το Αιγαίο και τα Δαρδανέλλια, καθώς και την απήχηση των μεγάλων ναυμαχιών στη Βενετία και στην Κωνσταντινούπολη.